Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar kapsamında gerçekleştirilen “Dr. Öğr. Üyesi Pınar Can’ın “Hayvanlarda Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon” oturumundan öne çıkanları bu blog yazısında sizler için derledik. Hocamıza sunumu için teşekkür ederiz.
Veteriner Fizik Tedavi: Artık Ek Hizmet Değil, Klinik Pratiğin Bir Parçası
Veteriner fizik tedavi artık “lüks bir ek hizmet” olmaktan çıkıp klinik pratiğin temel alanlarından biri haline geliyor.
Dr. Öğr. Üyesi Pınar Can’ın sunumu hem teorik çerçeveyi netleştirdi hem de gerçek klinik olgular üzerinden “neden, nasıl ve ne kadar” sorularına oldukça pratik cevaplar verdi.
Önce Büyük Resim: Veteriner Fizyoterapi Nedir?
Hocanın başlangıç cümlesi oldukça açıklayıcıydı:
İnsan fizyoterapisindeki tanım neredeyse aynıdır; tek fark, hastanın insan değil hayvan olmasıdır.
APTA’ya göre
Fizik tedavi; fonksiyonel bozukluğu olan hastanın tanısı, prognozu ve tedavi protokolünü belirlemek için yapılan muayene ve değerlendirmeyi kapsar.
World Confederation for Physical Therapy’ye göre
Yaşlılık, yaralanma, hastalık veya çevresel faktörler nedeniyle hareket kabiliyeti bozulan bireyde mümkün olan en yüksek hareket ve fonksiyonel kapasiteyi yeniden kazandırmayı hedefler.
Veteriner tıbbına uyarladığımızda hedef değişmez:
👉 Hayvanın hareket kabiliyetini ve yaşam kalitesini mümkün olan en yüksek seviyeye çıkarmak.
Peki Biz Bu Tedaviyi Neden Uyguluyoruz?
Pınar Can fizyoterapinin temel amaçlarını üç başlıkta topluyor.
1️⃣ Hareketi geri kazandırmak veya artırmak
Ortopedik, nörolojik veya kardiyovasküler bir hastalık nedeniyle hareket kısıtlandıysa hedef:
mümkün olan en yüksek fonksiyonel kapasiteyi geri kazandırmak.
2️⃣ Ağrıyı azaltmak
Ağrı hem hareket kısıtlılığının sebebi hem de hareketsizliğin sonucudur.
Fizik tedavi bu döngüyü kırmada güçlü bir araçtır.
3️⃣ Sakatlıkları önlemek ve performansı artırmak
Sporcu hayvanlarda (kızak köpekleri, tazılar, yarış atları) fizyoterapinin amacı sadece tedavi değildir.
Performans artırma ve sakatlanmayı önleme de önemli bir hedeftir.
Fizyoterapinin Araç Kutusu: 4 Ana Yöntem
Sunumun teorik omurgasını oluşturan bölüm buydu. Veteriner fizyoterapi dört ana yöntem grubuna dayanır.
1️⃣ Elektrofiziksel Yöntemler
Genellikle ağrı kontrolü sağlamak ve dokuyu egzersize hazırlamak için kullanılır.
Bu gruba giren yöntemler:
- Yüzeysel termal ajanlar (sıcak / soğuk uygulamalar)
- Terapötik ultrason
- Elektroterapi (TENS vb.)
- Lazer
- ESWT (ekstrakorporeal şok dalga terapisi)
- Statik veya darbeli manyetik alan terapileri
2️⃣ Manuel Terapi
- Masaj
- Yumuşak doku mobilizasyonu
- Eklem mobilizasyon teknikleri
Bu yöntemler:
- Ağrıyı azaltır
- Dolaşımı artırır
- Eklem hareket açıklığını destekler
3️⃣ Terapötik Egzersiz
Bu grup rehabilitasyonun en kritik kısmıdır.
İçerdiği uygulamalar:
- Pasif eklem hareketleri (PROM)
- Aktif veya aktif-yardımlı egzersizler
- Denge ve propriosepsiyon çalışmaları
Hocanın özellikle vurguladığı nokta:
👉 Elektrofiziksel ajanlar tek başına yeterli değildir.
Gerçek fonksiyonel iyileşme egzersizle sağlanır.
4️⃣ Akuatik Terapi
Suyun üç önemli etkisi rehabilitasyonu kolaylaştırır:
- Kaldırma kuvveti
- Hidrostatik basınç
- Ilık suyun kas gevşetici etkisi
Bu sayede hayvanlar daha az ağrıyla daha kaliteli hareket edebilir.
Hangi Hastalarda Kullanılır?
Veteriner fizyoterapi oldukça geniş bir hasta grubunda uygulanabilir.
Başlıca endikasyonlar:
- Ortopedik hastalıklar
- Nörolojik hastalıklar (felç, koordinasyon kaybı vb.)
- Obezite
- Kardiyovasküler hastalıklar
- Spor hekimliği (performans ve sakatlık önleme)
Türkiye’de Önemli Bir Fark: Yetki Kimde?
Hocanın özellikle altını çizdiği kritik bir nokta var.
İnsan fizyoterapisinde ayrı bir meslek grubu varken, Türkiye’de hayvan fizyoterapisi yalnızca veteriner hekimlerin yetkisindedir.
Bu durum şu becerileri zorunlu kılar:
- Nörolojik muayeneye hâkim olmak
- Ortopedik muayeneyi iyi yapmak
- Kardiyak durumları değerlendirmek
Çünkü bazı tedavi yöntemleri belirli hastalarda kontrendike olabilir.
Örneğin:
👉 Kalp pili bulunan hastalarda veya ileri kalp yetmezliğinde elektroterapi uygulanmaz.
Olgular Üzerinden Klinik Uygulama
Sunumun en öğretici kısmı gerçek klinik vakalardı.
Her olgu belirli bir klinik mesaj içeriyordu.
Olgu 1 – Köpük
Şiddetli Kalça Osteoartriti + L7–S1 Disk Protrüzyonu
Şikayet
- 12 yaşında
- Yürümek istemiyor
- Dokunulduğunda agresyon (bağırma / ısırma)
Tanı
Genel anestezi altında görüntüleme ile:
- İki taraflı ileri kalça osteoartriti
- L7–S1 disk protrüzyonu
Agresyonun nedeni: şiddetli ağrı
Osteoartritte 5 Bileşenli Tedavi
1. Ağrı yönetimi
NSAID ± opioid ± gabapentin
2. Kilo kontrolü
3. Besinsel destekler
Omega-3, MSM, kondroitin, kolajen vb.
4. Fizik tedavi
5. Çevresel düzenleme
- sıcak ve kuru ortam
- yumuşak yatak
- sabah sıcak uygulama ve masaj
- kaygan zeminleri kaplama
- merdiven ve sert oyunları kısıtlama
- gerekirse rampa
Klinik Püf Noktası
Her ekleme ayrı ayrı TENS uygulamak çok zaman alır.
Bu nedenle hocanın yaklaşımı:
👉 Elektrotları brachial ve lumbosakral pleksus miyotom noktalarına yerleştirmek.
Böylece tüm bacakta analjezi sağlanır.
Tedavi Planı
İlk 4 seans
- sıcak uygulama
- lazer
- giyilebilir PEMF
- ev düzenlemesi
Evde:
- günlük 30 dk TENS
Ağrı azaldıktan sonra
- su altı yürüme bandı (5 dk → 20 dk)
- propriosepsiyon ve denge egzersizleri
Sonuç
- 20 seans sonunda belirgin iyileşme
- 8 ay sonra 10 seanslık destek tedavisi
- yaklaşık 2,5 yıl iyi fonksiyon
(Kaybı fizyoterapiyle ilgili değil; daha sonra gelişen dalak tümörü.)
Klinik mesaj:
Önce ağrıyı kır → hastanın güvenini kazan → egzersizi başlat → sürdürülebilir plan kur.
Olgu 2 – Pati
Lumbosakral Disk Protrüzyonu + Prostat Hiperplazisi
Şikayet
- 10 yaş pointer
- 6 aydır ilerleyen arka bacak ataksisi
- kuyruk düşüklüğü
- dışkılama güçlüğü
Tanı
BT’de lumbosakral disk protrüzyonu (cauda equina basısı)
Ek bulgu: prostat hiperplazisi
Klinik hatırlatma:
👉 Yaşlı erkek köpekte “dışkılama güçlüğü” varsa prostat muayenesi unutulmamalı.
Tedavi Süreci
Hasta yürüyebildiği için önce medikal tedavi:
- gabapentin
- prednizolon (15 gün)
Yanıt alınamayınca:
- dorsal laminektomi
- disk fenestrasyonu
Postoperatif Fizyoterapi
İlk 3 gün
- soğuk uygulama
Sonrasında
- sıcak uygulama
- masaj
- PROM / AAROM egzersizleri
Dikişler alındıktan sonra
- TENS
- terapötik ultrason (hareketli uygulanmalı)
Ek destek
- PEMF
Sonuç
yaklaşık 25 seans sonrası normal fonksiyon
1 yıl sonra başka bir disk problemi gelişmiş, ancak hasta 15 yaşına kadar yaşamış.
Klinik mesaj:
LS disk hastalığında hasta yürüyebiliyorsa önce medikal + fizyoterapi düşünülmeli.
Olgu 3 – Mülayim (Kedi)
“Vasistas Pencere Sendromu”
Şikayet
- 5 yaş erkek kedi
- vasistas pencereye sıkışma sonrası non-ambulatorik parapleji
Prognozu Belirleyen Faktör
👉 Derin ağrı duyusu pozitif.
Bu iyi prognoz göstergesidir.
Patofizyoloji
Asıl hasar arteriyel değil:
👉 venöz dönüşün kesilmesi
Bu nedenle kısa süreli bası bile ciddi miyelopati oluşturabilir.
Tedavi
- TENS
- PEMF
- manuel terapi
- PROM
Kontraktür ve kas atrofisini önlemek için.
Sonrasında
- su altı yürüme bandı
- denge egzersizleri
- oyuncak ve ödül ile motivasyon
Sonuç
Yaklaşık 10 seans / 4–5 hafta içinde tamamen fonksiyonel iyileşme.
Klinik mesaj:
Kedilerde fizyoterapi zor olabilir, ancak hasta uyumluysa iyileşme çok hızlı olabilir.
Olgu 4 – Hera
FHNO Sonrası Kullanılmayan Bacak + Dilate Kardiyomiyopati
Şikayet
- 5,5 yaş Rottweiler
- başka klinikte FHNO yapılmış
- bacağını hiç kullanmıyor
- ciddi kas atrofisi
Ek problem:
👉 Dilate kardiyomiyopati
Bu nedenle bazı tedavi yöntemleri kontrendike.
Görüntüleme
- osteotomi hattı düzensiz
- kemik çıkıntıları asetabuluma sürtüyor
- ağrı oluşuyor
Tedavi
İlk seanslar
- sıcak uygulama
- TENS
- lazer
Sonrasında
- su altı yürüme bandı
- akupunktur
20 seans sonra
- ESWT (10 günde bir, 3 seans)
Amaç:
👉 kronik ağrıyı “akutlaştırarak” kırmak.
Sonuç
seansta bile yük vermeye başlıyor.
Tedavi sonunda parkta koşup oynayabilecek seviyeye geliyor.
Klinik mesaj:
Başarısız iyileşen cerrahi vakalarda doğru fizyoterapi sonucu tamamen değiştirebilir.
Olgu 5 – Helen / Gümüş (Kedi)
L3 Vertebra Kırığı
Şikayet
- 6 aylık kedi
- yüksekten düşme sonrası non-ambulatorik paraparazi
Kritik Karar
Kırık:
- instabil değil
- omuriliğe bası yapmıyor
Bu nedenle cerrahi yapılmadı.
Tedavi
- destekli bandaj
- medikal tedavi
Bandaj sonrası
- TENS
- EMS ile paraspinal kas güçlendirme
- lazer
- su altı bant
Sonuç
25 seans sonunda yürüyebilir hale geliyor.
3 ay sonra tamamen normal.
Klinik mesaj:
Her vertebra kırığı ameliyat gerektirmez.
Olgu 6 – Bobi
Çoklu Hastalık, Düşük Beklentiyle Büyük Kazanç
Tanılar:
- Chiari-like malformasyon
- servikal syringomyelia
- ileri mitral yetmezlik
- koroid pleksus tümörü
Başlangıç durumu:
- non-ambulatorik tetrapleji
- derin ağrı duyusu pozitif
Kontrendikasyon Yönetimi
Kalp hastalığı nedeniyle:
- tüm vücuda PEMF uygulanmadı
Bunun yerine:
- lokal PEMF
- düşük doz TENS
- kuru yürüme bandı
Akuatik terapi uygulanmadı çünkü hasta tolere etmedi.
Sonuç
4 ay içinde:
- ağrı belirgin azaldı
- iştah düzeldi
- uyku kalitesi arttı
- ayağa kalkıp adım atabilir hale geldi
Daha sonra tümör progresyonu nedeniyle ötenazi yapılmış.
Klinik mesaj:
Her hasta tamamen iyileşmeyebilir.
Ama doğru fizyoterapi yaşam kalitesini ciddi şekilde artırabilir.
Soru-Cevaptan Önemli Bir Nokta
Tromboembolide Fizyoterapi
Özellikle kedilerde görülen aortik tromboz vakalarında:
Elektrofiziksel yöntemler kontrendikedir.
Çünkü:
- inflamasyonu artırabilir
- reperfüzyon hasarını kötüleştirebilir
Bu durumda uygulanabilecek yöntemler:
- pasif / aktif eklem hareketleri
- terapötik egzersiz
- manuel terapi
Sıcak uygulama, TENS veya lazer kullanılmaz.
Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar oturumlarından öne çıkanları paylaşmaya devam edeceğiz; klinik pratiğinize katkı sağlayacak yeni içeriklerde görüşmek üzere.
Kito hakkında daha detaylı bilgi için www.kito.pet sayfasını gezebilir, sosyal medya hesaplarımızı takip edebilirsiniz. Bizimle iletişime geçmek için info@kito.pet’e mail atablirsiniz.