Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar kapsamında gerçekleştirilen “Dr. Veteriner Hekim Başar Ulaş Sayılkan/Pulmoner Hipertansiyon” oturumundan öne çıkanları bu blog yazısında sizler için derledik. Hocamıza sunumu için teşekkür ederiz.
Pulmoner Hipertansiyon (PH)
Sayı Değil, Damar Yatağı Hastalığı
“Pulmoner hipertansiyon” kelimesini duyunca klinikte insanın içinden bir “dur bakalım” geçer. Çok sık karşılaştığımız bir tablo değildir. Ama yakaladığımızda da hafife alma lüksümüz yoktur.
Dr. Başar Ulaş Sayılkan’ın vurgusu net:
PH’yi önce tanı, sonra hangi tip olduğunu anla, ardından doğru yerden müdahale et.
Çünkü PH tek tip bir hastalık değildir. Aynı sonuca çıkan farklı yolların ortak adıdır.
1) Pulmoner Hipertansiyon Ne Anlatır?
Vücutta iki büyük dolaşım sistemi vardır:
- Sistemik dolaşım (tüm vücuda giden kan)
- Pulmoner dolaşım (akciğerlere giden kan)
Bu sistemlerde basınç dengesi (sistol–diyastol) bozulduğunda organlara giden kan akımı, yani perfüzyon, etkilenir. Perfüzyon bozulursa hücresel hasar başlar.
Pulmoner hipertansiyon dediğimiz durum:
👉 Akciğere giden damarlardaki basıncın normalin üzerine çıkmasıdır.
Normalde pulmoner damar yatağı düşük basınçlı ve düşük dirençli bir sistemdir. PH geliştiğinde bu sistem “rahat akış” modundan çıkar ve yüksek dirençli bir sisteme dönüşür.
Tanı açısından sayısal sınırlar şunlardır:
- Sistolik pulmoner arter basıncı yüksek
- Diyastolik pulmoner arter basıncı yüksek
- Ortalama pulmoner arter basıncı 25 mmHg üzerinde
Ama klinikte asıl mesele rakam değil şudur:
PH bir basınç hastalığından çok, bir damar duvarı hastalığıdır.
2) Asıl Problem: Damar Duvarı Kalınlaşıyor
Pulmoner hipertansiyonun temelinde şunlar vardır:
- Pulmoner damar duvarı kalınlaşır.
- Damar içi daralır.
- Kan akımına karşı direnç artar.
Bu durumda sağ kalp, kanı akciğere gönderebilmek için daha fazla güç harcamak zorunda kalır.
Başlangıçta vücut bunu telafi eder. Ancak süreç uzadıkça:
- Arter, arteriyol ve venüllerde yapısal değişiklikler (remodeling) oluşur.
- Damar elastikiyetini kaybeder.
- Duvar neredeyse sert, skar dokusu gibi hale gelir.
Sonuç?
👉 Sağ kalp yetmezliği.
3) Neden Bu Kadar Sinsi?
Pulmoner damar yatağının yaklaşık %60’ı hasar görmeden belirgin PH gelişmeyebilir.
Yani hasta uzun süre hiçbir belirti göstermeyebilir.
Daha da çarpıcı olan:
Köpeklerin yaklaşık yarısında orta şiddette PH varken belirgin klinik bulgu olmayabilir.
Bu yüzden PH:
- Geç belirti verir
- Ani kötüleşebilir
- Yakalandığında yönetimi zor olabili
4) Hangi Biyolojik Yollar PH’yi İlerletir?
Pulmoner damar tonusu üç ana sistem tarafından kontrol edilir:
1️⃣ Endotelin Sistemi
- Güçlü damar daraltıcıdır (vazokonstriktör).
- Endotelin artarsa damar daralması artar.
- PH kötüleşir.
2️⃣ Nitrik Oksit (NO) Yolu
- Damar gevşetici (vazodilatör).
- NO azalırsa daralma baskın hale gelir.
3️⃣ Prostasiklin Yolu
- Damar gevşetir.
- Pıhtı oluşumunu azaltır.
Prostasiklin azalırsa:
- Trombüs riski artar.
- PH daha ağır seyreder.
Özetle:
Daraltan mekanizmalar artıp, gevşeten mekanizmalar azalınca PH ilerler.
5) Kedide mi Daha Sık, Köpekte mi?
Kedilerde
- Daha çok doğumsal (konjenital) anomaliler ön plandadır.
Köpeklerde
En sık neden:
👉 Sol kalp hastalıkları, özellikle DMVD (Mitral kapak dejenerasyonu).
Mitral kapak hastalığı çok yaygındır. Ancak her DMVD hastası PH geliştirmez. Sadece küçük bir grup bu komplikasyona gider.
6) PH Sınıflandırması: Haritayı Bilmeden Tedavi Olmaz
PH tek başına bir hastalık değil, bir sonuçtur. Bu yüzden sınıflandırma hayati önem taşır.
1️⃣ Pulmoner Arteriyel Hipertansiyon (PAH)
- İdiyopatik olabilir
- Soldan sağa şantlara (PDA, VSD) bağlı olabilir
2️⃣ Sol Kalp Hastalığına Sekonder PH
- Köpeklerde en sık tablo
- DMVD baş rolde
3️⃣ Solunum Sistemi Hastalıklarına Sekonder PH
- Kronik hipoksi yapan durumlar
- Fibrozis, kronik bronşit, pnömoni
4️⃣ Pulmoner Tromboemboliye (PTE) Sekonder PH
- Hiperkoagülabilite
- Endotel hasarı
- Kan akımında yavaşlama
5️⃣ Paraziter Nedenler
- Kalp kurdu (Dirofilaria) başta olmak üzere
6️⃣ Multifaktöriyel
- Örneğin DMVD + kronik akciğer hastalığı birlikte
Klinik mesaj net:
“PH var” demek yetmez. Hangi grup?
7) Prekapiller mi Postkapiller mi?
Sahada hızlı düşünmek için önemli bir ayrım:
Prekapiller PH
Sorun akciğer damar yatağında.
(Kalp kurdu, PTE, akciğer hastalıkları)
Postkapiller PH
Sorun sol kalpte.
Sol atriyal basınç artışı nedeniyle pulmoner basınç yükselir.
(DMVD en tipik örnek)
Bu ayrım tedaviyi tamamen değiştirir.
8) Klinik Bulgular: Sağ Kalbin Sinyalleri
Belirtiler özgül değildir ama birlikte anlam kazanır:
- Egzersiz intoleransı
- Nefes darlığı
- Halsizlik
- iştahsızlık
- Bayılma (senkop)
- Öksürük
- Siyanoz
- Boyun venlerinde dolgunluk
- Karında sıvı (asites)
- Karaciğer büyümesi
- Triküspit yetmezliğine bağlı üfürüm
Ancak tekrar vurgulayalım:
👉 Hafif ve orta PH’li hasta tamamen normal görünebilir.
9) Tanıda Sahadaki Altın Üçlü
1️⃣ Radyografi
- Sağ kalp büyümesi
- Pulmoner arter genişlemesi
- Akciğer dokusunda değişiklik
- Plevral sıvı / asites var mı?
2️⃣ Laboratuvar
- Hemogram + biyokimya
- Kan gazı
- Koagülasyon profili
- NT-proBNP, troponin (destekleyici)
- Yıllık kalp kurdu testi
3️⃣ Ekokardiyografi (En Güçlü Araç)
Önemli parametreler:
- TR jet hızı (Vmax)
3.4 m/sn ciddi şüphe
- Basınç hesabı: 4 × V²
50 mmHg kötü
80 mmHg alarm
- D-sign
Sağ basınç artışı septumu sola iter, sol ventrikül D şeklini alır.
Genellikle ileri evre göstergesidir.
- Ana pulmoner arter / aorta oranı
1.2 dilatasyon lehine
- RPAD indeksi
%36 altı → damar sertliği / PH lehine
- Pulmoner akımda çentiklenme (notching)
İlerleyen PH’de tipiktir.
10) Tedavi: “Sildinefil Refleksi” Yeterli Değil
PH denince akla ilk gelen ilaç genellikle sildinefildir.
Ancak körlemesine başlanmamalıdır.
Prekapiller PH’de
Sildinefil etkili ve mantıklı bir seçenektir.
Postkapiller PH’de (ör. DMVD)
Sildinefil kardiyak output’u düşürebilir ve hastayı kötüleştirebilir.
Bu durumda öncelik:
- Pimobendan
- Sol kalp yükünü azaltmak
- Venöz basıncı düşürmek
Ek olarak:
- Hipoksik hastada oksijen
- PTE’de antikoagülasyon
- Kalp kurdu varsa guideline’a uygun tedavi
Özetle:
Biz PH’yi değil, PH’ye giden yolu tedavi ederiz.
Sonuç: PH’de Kazandıran Şey Net Düşünmedir
Pulmoner hipertansiyon tek bir hastalık değildir. Farklı nedenlerin aynı sonuca ulaşmasıdır.
Doğru sıralama şudur:
1. PH var mı?
2. Hangi grupta?
3. Prekapiller mi postkapiller mi?
4. Altta yatan neden ne?
5. Tedaviyi hastaya özel nasıl kurarım?
Bu sorulara sistematik cevap verdiğinizde, PH’nin o ürkütücü havası yerini yönetilebilir bir tabloya bırakır.
Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar oturumlarından öne çıkanları paylaşmaya devam edeceğiz; klinik pratiğinize katkı sağlayacak yeni içeriklerde görüşmek üzere.
Kito hakkında daha detaylı bilgi için www.kito.pet sayfasını gezebilir, sosyal medya hesaplarımızı takip edebilirsiniz. Bizimle iletişime geçmek için info@kito.pet’e mail atablirsiniz.