Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar kapsamında gerçekleştirilen “Dr. Veteriner Hekim Erman Koral/Kedi ve Köpeklerde Alt Üriner Sistem Hastalıkları” oturumundan öne çıkanları bu blog yazısında sizler için derledik. Hocamıza sunumu için teşekkür ederiz.
Alt Üriner Sistem Hastalıkları: Doğru Tanı, Doğru Yorum, Doğru Tedavi
Alt üriner sistem hastalıkları klinikte neredeyse her beş hastadan birinde karşımıza çıkacak kadar yaygın. Ancak bu kadar sık görülmesine rağmen, belirtileri birbirine çok benzediği için kolayca karışabiliyorlar.
Dr. Erman Koral’ın bu metin’de anlattıkları aslında sahada işimizi oldukça kolaylaştıran net bir yol haritası sunuyor:
İdrara doğru bak, örneği doğru al, pH–sediment–ultrason üçlüsünü doğru yorumla ve hastalığı doğru sınıfa yerleştir.
1) Alt üriner sistem hastalıkları neden bu kadar “baş belası”?
Sistit, taş ve kristal problemleri, kedilerde idiyopatik sistit (FUS/FLUTD) ve yaşlı hastalarda idrar kaçırma…
Hepsi aynı anatomik bölgede gelişir ve çoğu zaman benzer belirtilerle gelir.
Bu yüzden:
- Çok sık görülürler,
- Birbirine kolayca karışırlar,
- Ve zaman zaman gözden kaçabilirler.
Yaşam boyu görülme oranı %14–20 arasındadır. Bunun pratik karşılığı şudur:
Kliniğe gelen her 5 hastadan biri alt üriner sistem problemi yaşayabilir.
2) “İdrar altındır” – Ama doğru alırsan
İdrar gerçekten altın değerinde bilgi verir. Ancak örnek yanlış alınırsa, altın diye bakır tartmış oluruz.
İdrar örneği iki şekilde alınabilir:
Spontan ürinasyon veya kompresyonla örnek alma
- Üretra veya vajinal kontaminasyon riski yüksektir.
- “Bakteri gördüm = enfeksiyon var” demek her zaman doğru değildir.
Sistosentez (tercihen ultrason eşliğinde)
- Kontaminasyon riski yoktur.
- Kültür ve antibiyogram için en doğru yöntemdir.
Net kural:
Kültür gönderecekseniz, örnek mutlaka sistosentez ile alınmalıdır.
Hayati bir detay daha:
- Oda sıcaklığında bekleyen idrarda bakteriler 1 saat içinde ölmeye başlar.
- Sediment 30 dakika içinde çökmeye başlar.
Eğer hemen bakmayacaksanız, örneği geciktirmeden laboratuvara gönderin.
3) Dipstick’te ilk bakılması gereken: pH
Kedi ve köpek idrarı normalde hafif asidiktir.
Normal pH aralığı: 5.5–6.5 (en fazla 7)
pH yükselmişse (7.5–9)
İlk akla gelen durum üriner enfeksiyondur.
Çünkü çoğu etken (E. coli, Klebsiella, Proteus, Pseudomonas gibi) üreaz pozitiftir ve idrarı alkaliye çeker.
pH düşmüşse (4.5–5.5)
Olası nedenler:
- Diyabet
- Böbrek yetmezliği (konsantrasyon kaybı)
- Çok yüksek proteinli diyet
- Ateş
- Uzun süreli açlık
- Ağır egzersiz
Kısacası:
pH, hastalığın yön tabelasıdır.
4) Protein, glikoz ve keton: “Kardeş üçlü”
Protein (+)
Protein üç farklı kaynaktan gelebilir:
- Renal nedenler: Glomerulonefrit, böbrek yetmezliği
- Prerenal nedenler: Hipertansiyon, ateş, ağır egzersiz
- Postrenal nedenler: Sistit, kanama, idrarın mesanede uzun süre beklemesi
Kan ve lökosit de protein olarak algılanabildiği için, hematüride yalancı protein artışı sık görülür.
Glikoz (+)
“İdrarda glikoz varsa diyabettir” demek eksik bir yaklaşımdır.
- En sık neden diyabettir.
- Nadiren leptospiroz olabilir.
- Kedilerde stres glikozürisi çok önemlidir.
Kedide idrarda glikoz gördüğünüzde, stres ihtimalini mutlaka değerlendirin.
Ayrıca akut pankreatit de glikoz artışına neden olabilir.
Keton (+)
Keton, genellikle glikoz artışının bir adım sonrasıdır.
Başlıca nedenler:
- Diyabetik ketoasidoz (DKA)
- Uzun süreli açlık
- Düşük karbonhidratlı diyet
- Gebelik
Keton pozitifliği, tablonun artık hafif olmadığını gösterir.
5) Sediment incelemesi: Klinik pratiğin turbo modu
Basit ama etkili bir yöntem:
- İdrarı 5000 devirde 5 dakika santrifüjle.
- Çökeltiyi lam üzerine al.
- Mikroskopta incele.
Görülebilecek yapılar:
Eritrosit:
Kanama, taş, enfeksiyon, travma veya neoplazi düşündürür.
Lökosit:
Enfeksiyonu akla getirir ama tek başına kanıt değildir.
Bakteri:
Sistosentez örneğinde görülüyorsa anlamlıdır.
Epitel hücreleri:
- Transisyonel: Mesane veya üreter inflamasyonu, taş, enfeksiyon
- Skuamöz: Distal üretra veya vajinal kontaminasyon
- Renal epitel: Böbrek kaynaklı hasar (AKI, tubuler nekroz vb.)
Silendir (cast):
Adını bilmek yeterlidir. Tipi (hyalin, granüler, waxy vb.) çoğu zaman klinik yaklaşımı değiştirmez.
6) Klinik bulgular: Sahip ne diyor, aslında ne oluyor?
- Dizüri: Zor idrar yapma
- Strangüri: Ağrılı idrar yapma
- Pollakiüri: Sık ama az idrar
- Hematüri: İdrarda kan
- Periüri: Kum kabı dışına yapma (kedide tipik)
- Noktüri: Gece idrara çıkma
- Piyüri: İdrarda iltihap
Önemli fark:
- Diyabette sık idrar = çok miktarda
- Alt üriner hastalıklarda sık idrar = sık ama az miktarda
7) Bakteriyel sistit
Köpeklerde sık, kedilerde daha az görülür.
Risk faktörleri:
- Dişi köpek olmak
- Diyabet, Cushing, tiroid hastalığı
Altın ipucu:
Ürolitiazis varsa, arkasında çoğu zaman bakteri vardır.
Taş çözülürken antibiyotiği erken kesmek, alttaki bakteriye yeniden fırsat vermektir.
Tanı:
- Sedimentte lökosit + bakteri + eritrosit
- USG’de duvar kalınlaşması ve düzensizlik
- Pıhtı/sediment görünümü (kar küresi veya pirinç tanesi gibi)
Tedavi yaklaşımı:
Gram-negatifleri hedefle.
Seçenekler:
- Florokinolonlar (enrofloksasin, marbofloksasin, siprofloksasin)
- Amoksisilin-klavulanat
- TMP-sulfa
- Kuşak sefalosporinler (sefadroksil, sefpodoksim)
- Nitrofurantoin (mesanede birikir, güçlü üriner antiseptik)
Uyarı:
Florokinolon + nitrofurantoin birlikte verilmez (antagonizm).
Yılda:
- <3 atak → sporadik
- ≥3 atak → rekürrent/kronik → kültür ve antibiyogram şarttır.
8) Kedilerde FUS/FLUTD: Çoğu zaman bakteri değil, stres
Kedilerin idiyopatik sistiti:
- Bakterisizdir.
- Stresle ilişkilidir.
- Nüks oranı yüksektir (~%58).
Belirti paketi:
- Pollakiüri
- Periüri
- Hematüri
- Strangüri/dizüri
Burada kritik nokta: Stres kaynağını bulmak.
Bu stres, bizim düşündüğümüz “sınav stresi” değildir.
Küçük çevresel değişiklikler bile yeterlidir:
- Mama saati veya markası değişti mi?
- Mama/kum kabının yeri değişti mi?
- Evde kalabalık arttı mı?
- Aileden biri gidip geldi mi?
- Badana, yeni koltuk, yeni TV?
- Çoklu kedi evlerinde kaynak rekabeti?
Kural:
Kedi sayısı + 1 kadar kum kabı ve mama kabı olmalı.
Tanı ipuçları:
- Bakterisiz idrar
- Çoğu zaman belirgin duvar kalınlaşması yok
- İdrar oldukça temiz görünebilir
Tedavi omurgası:
Çevresel düzenleme (MEMO):
- Sessiz ve güvenli alan
- Mama av/bulmaca şeklinde sunulmalı
- Yatay ve dikey tırmalama tahtaları
- Yüksek gözlem alanları
- Akan su veya su şelalesi
- Feromon difüzör
Gerekirse:
- Analjezik
- Anksiyolitik/antidepresan (amitriptilin, fluoksetin, klomipramin)
- Üretral spazmda fenoksibenzamin
9) Taş ve kristaller: Şekli tanı, pH ile eşleştir
Strüvit
- Bazik pH (7.5–9)
- “Tabut kapağı” görünümü
- Diyetle çözünebilir
- Dirençliyse asetohidroksamık asit
Kalsiyum oksalat
- Asidik pH (5–6)
- “Zarf/kare” görünümü
- Çözünmez, önleme esastır
- Potasyum sitrat faydalıdır
- Nadiren tiazid kullanılabilir
Sistin
- Altıgen kristal
- Düşük proteinli diyet + potasyum sitrat
Ürat / Amonyum biürat
- Sarı, deniz kestanesi benzeri
- Karaciğer hastalığı ile ilişkili
- Allopurinol + düşük pürinli diyet
Irk notları:
- Dalmaçyalı ve İngiliz bulldog: Ürat/amonyum biürat normal görülebilir
- Newfoundland, teriyer, İngiliz bulldog, dev mastiff: Sistin daha sık
10) Prostat problemleri
Prostat büyüdüğünde:
- Kolona bası yapar → ince şerit dışkı
- Üretrayı sıkıştırır → dizüri
- Arka bacaklarda tutukluk
- Kronikte prepüsyal akıntı
USG’de normal prostat homojen ve parlaktır.
Gri-siyah alanlar prostatitis, kist veya apse düşündürür.
Tedavi:
Prostat bariyerini geçen antibiyotikler (klindamisin, TMP-sulfa, kloramfenikol, 3. kuşak sefalosporinler)
Semptomatik BPH’de finasterid kullanılabilir.
11) İdrar kaçırma: Depolama mı, boşaltma mı?
Depolama problemi
- Uyurken veya yatarken kaçırma
- Özellikle erken kısırlaştırılmış dişilerde sık
- USMI / LMN mesane
Tedavi:
Fenilpropanolamin, östrojen
Boşaltma problemi
- Tam boşaltamama
- Kısa aralıklarla tekrar idrar yapma
Tedavi:
Betanekol, diazepam (gereğinde acepromazin veya sisaprid)
LMN fıtık varsa cerrahi gerekir.
12) Obstrüksiyon: Acil durum
Tıkanıklık olduğunda:
- Mesane dolar
- Basınç böbreğe geri gider
- Akut böbrek yetmezliği ve hiperkalemi gelişebilir
Pratik yaklaşım:
- Kateter ilerlemiyorsa 20–50 ml enjektörle flush
- Olmazsa sedasyon ve düz kas gevşetme
- Hiperkalemide dextroz + insülin
- Mesaneyi boşaltmadan zorlamamak gerekir
Sonuç: Başarı, doğru sınıflandırmada
Alt üriner sistem hastalıklarında başarı şu üç adıma bağlıdır:
- İdrarı doğru almak
- pH–dipstick–sediment üçlüsünü doğru yorumlamak
- Ultrason ile tabloyu tamamlamak
Sistit mi?
FLUTD mi?
Taş mı?
Prostat problemi mi?
İdrar kaçırma mı?
Doğru tanımlarsan, doğru tedaviyi seçersin.
Alt üriner sistem hastalıkları, “bir antibiyotik ver geçer” yaklaşımıyla yönetilemez.
Neyi tedavi ettiğini doğru isimlendirdiğin anda, işin yarısını bitirmiş olursun.
Sağlıklı Mama Ekosistemi Kito sponsorluğunda gerçekleşen VetSummit 2025: Veteriner Klinik Bilimlerde Yeni Ufuklar oturumlarından öne çıkanları paylaşmaya devam edeceğiz; klinik pratiğinize katkı sağlayacak yeni içeriklerde görüşmek üzere.
Kito hakkında daha detaylı bilgi için www.kito.pet sayfasını gezebilir, sosyal medya hesaplarımızı takip edebilirsiniz. Bizimle iletişime geçmek için info@kito.pet’e mail atablirsiniz.